Przyznaje, że przez pewien czas nie potrafił się modlić. Oddawał tylko Bogu codzienne zmagania, ból patrzenia na tęsknotę córeczki za mamą, przebaczenie człowiekowi, który spowodował wypadek Ani. Mówił: – To Ci, Panie Boże, musi wystarczyć.

Na pustyni

– Pan Bóg nie zesłałby na mnie nic, czego bym nie uniósł – twierdzi Jacek. Ta świadomość umacniała go w najtrudniejszych chwilach. Czasem doświadczenie jest dane, by umocnić zaufanie, zawierzenie Bogu. Czasem, by zbliżyć się do Niego, przeżyć nawrócenie. Zranione serce jest niczym pęknięta skała. Tylko przez szczelinę, przez ranę może przepłynąć łaska.

– Nigdy nie byłem tak blisko Chrystusa jak wtedy, gdy wydawało się, że straciłem grunt pod nogami – wyznaje Leszek z Chorzowa. Pewnego dnia został zwolniony z pracy. Nagle i nieodwołalnie. – Nie potrafiłem się pozbierać – opowiada.. – Przez pierwsze dni nie dochodziło do mnie, że jestem bezrobotny. Budziłem się rano i myślałem, że muszę wstać do pracy i za chwilę dochodziła świadomość, że już jej nie mam.

Leszek twierdzi, że dla mężczyzny uzmysłowienie sobie, iż nie ma pracy, powoduje paraliż wszystkich czynności, uczuć, relacji. Z jednej strony czuje przynaglenie do jak najszybszego znalezienia źródła dochodu, z drugiej czuje się bezwartościowy i pomimo silnej motywacji nie znajduje w sobie siły do podjęcia konkretnych działań. – Choć wcześniej miałem dużą wiedzę na temat CV oraz poruszania się na rynku pracy, to, gdy chodziło o mnie, nie potrafiłem przełożyć tej wiedzy na praktykę.

„Bycie rodzicem to najtrudniejszy projekt w moim życiu”

To, co trwale buduje tożsamość i siłę wewnętrzną dziecka, to fakt, że ojciec towarzyszy mu w sytuacjach kryzysowych, że staje w jego obronie, gdy trzeba, daje schronienie i poczucie bezpieczeństwa. Niezwykle ważne jest też przekazywanie przydatnych umiejętności czy pomoc w wypracowywaniu wytrwałości. Istotną rolę odgrywa również przestrzeń mocowania się z ojcem, dzięki której dziecko nabiera siły. W dzieciństwie ulubioną zabawą synów są zapasy lub konkurencje sportowe z tatą, w późniejszym wieku to konfrontacja poglądów. Dialogowanie ze zbuntowanym nastolatkiem ma więc ogromną wartość.

Zdarza się, że ojcowie tkwią w przekonaniu, że mężczyzna musi być bezwzględnie silny, niedostępny, twardy i niewzruszony. Zakładają więc maski, choć w głębi duszy coraz bardziej rozsypują się upokarzającym życiem w ciągłym fałszu. Takie rozwiązanie nigdy nie niesie ze sobą nic dobrego.

Moc mężczyzny nie polega na budowaniu pozorów, że wszystko mi się udaje, że jestem świetny w pracy, że mam rewelacyjne małżeństwo i mogę się chwalić swoimi dziećmi

– mówi dr Szymon Grzelak, psycholog, autor książki „Dziki Ojciec”.

Prawdziwa zdolność mężczyzny to zdolność do uznawania swoich słabości. Każdy z nas ma wady, każdemu z nas coś nie wychodzi i w każdej relacji międzyludzkiej rozwój dokonuje się poprzez kryzysy. Zawsze przychodzą momenty trudne, które obnażają nasze wady, nasze słabości. Właśnie tutaj jest moc bycia mężczyzną, moc ojcostwa

– dodaje, podkreślając, że należy się wnikliwie przyglądać temu, jak konfrontujemy się ze słabościami. Wskazuje, że „momenty uznania własnej słabości to klucz do tego, żeby pójść do przodu”. To także moment decyzji o szukaniu pomocy na zewnątrz – u ludzi, ale przede wszystkim u Boga. Badania przeprowadzone wśród dorosłych mężczyzn pokazują, że jedną z najbardziej wzruszających i budujących ich tożsamość scen z dzieciństwa był widok ojca klęczącego na modlitwie. Ojca silnego, mądrego, dojrzałego, uznającego wyższość i wszechmoc Boga będącego źródłem mocy.

Refleksja nad tą ogromną rolą ojca, której nie może zastąpić nawet najbardziej kochająca matka, prowadzi nas do jeszcze jednej ważnej przestrzeni. W sytuacji gdy co trzecie polskie dziecko wychowywane jest bez ojca (czyli prawie 3 mln młodych ludzi), niezwykle ważne staje się ojcostwo duchowe. Dla dziecka ważny jest silny, zdrowy wzorzec odpowiedzialnego mężczyzny. Jeśli nikogo takiego nie było w rodzinie, często taką rolę pełnili wychowawcy albo kapłani. Wystarczy tu wspomnieć choćby św. Jana Bosko czy Karola Wojtyłę. Iluż chłopców zostało mądrze uformowanych przez swoich duszpasterzy, oddanych im z prawdziwie ojcowską troską. Duchowe ojcostwo to ogromne wyzwanie dla kapłanów, zwłaszcza w dzisiejszym świecie. Zaatakowano je za pomocą broni największego kalibru – podejrzeń o pedofilię. W wymiarze duchowego ojcostwa nabiera to szczególnego wymiaru. Widać tu, że atak na autorytet ojca jako takiego został przeprowadzony na wszystkich możliwych płaszczyznach. Wszystkie drogi do rozwoju osobowego dziecka zostają więc odcięte.

Zawalczyć o rodzinę

Psychologowie podkreślają, że pierwsza rzecz, jakiej dzieci oczekują od ojców to to, by kochali ich matki. Autentyczna, głęboka więź jest fundamentem dobrego rozwoju osobowego potomstwa. Daje mu poczucie bezpieczeństwa i uczy wchodzenia w zdrowe, zrównoważone relacje. Wszelkie próby wzmacniania swojego ojcostwa powinno się więc rozpocząć od uzdrowienia, poprawienia lub pogłębienia relacji małżeńskich. Jacek Pulikowski, wieloletni doradca rodzinny i autor książek o tej tematyce, zwraca uwagę, że coraz częściej małżeństwa rozpadają się przedwcześnie, nie próbując rozwiązywać pierwszych, czasem błahych problemów.

Jeśli wsiadam do samochodu, przekręcam kluczyk, auto nie jedzie, co stwierdzam? Że kluczyk się zepsuł czy że trzeba wymienić samochód? Czujemy, że obie diagnozy są skrajne i głupie. Trzeba sprawdzić, czy jest paliwo, czy działa akumulator, czy klemy nie zarosły, czy rozrusznik działa, a może wreszcie silnik. Stawianie diagnozy zaczynamy od rzeczy najoczywistszych

– tłumaczy, wskazując, że niestety często, gdy w małżeństwie pojawiają się problemy ze wzajemnym zrozumieniem czy seksualnością, zaczynamy od wymiany partnera.

Tymczasem jedność rodziców jest dla dziecka kluczowa. Trudno przekonywać je do słuszności życia w prawdzie, jeśli rodzina żyje w fałszu. Pierwszy i podstawowy czynnik wychowawczy to przykład. Jeśli rodzicom brakuje dojrzałości, by ocalić rodzinę, w życiu dziecka tworzy się potężna wyrwa. Dr Wanda Półtawska podkreśla, że rozwód jest zawsze klęską i nieodwracalną krzywdą wyrządzoną dzieciom.

Małżonkowie powinni trwać przy sobie, ale nie chodzi o bierne trwanie dwu egoizmów, które trwają, bo tak nakazuje obowiązek i rzekome dobro dzieci. Samo trwanie może być dalekie od miłości. Nie chodzi o to, aby się >>tylko<< nie rozwodzić, ale o to, żeby się coraz głębiej prawdziwie kochać; miłość ma z czasem dojrzewać i rosnąć, stając się coraz głębszą i trwalszą. Ta miłość ofiarna, zdolna do wytrwania mimo bólu, potrafi znieść takie zdarzenia losowe jak na przykład ciężka choroba współmałżonka czy choroba dzieci – mówi w jednym z wywiadów.

Z sondaży Instytutu Gallupa wynika, że 74 proc. kobiet i 60 proc. rozwiedzionych mężczyzn żałuje po latach, że nie walczyło o utrzymanie swojego pierwszego małżeństwa. Najpoważniejsze konsekwencje tych decyzji ponoszą jednak dzieci.

Rozdarcie między rodzicami, odczucie bycia narzędziem walki i przedmiotem targów, rozbicie między dwa miejsca, poczucie braku obecności obojga rodziców powodują ogromny kryzys w życiu dziecka, pociągający za sobą często nieodwracalne konsekwencje na całe życie człowieka. Socjologowie wymieniają wiele mechanizmów odpowiedzialnych za powstawanie problemów u dzieci z rozbitych rodzin. Rozwód oznacza ogromne zmiany w życiu rodziny – zmiana organizacji dnia, miejsca zamieszkania, sposobu spędzania wolnego czasu, sytuacji finansowej itp. Rodzice poszukują nowych partnerów bądź wprowadzają swe dzieci z pierwszego małżeństwa w obce środowisko nowej rodziny. Oznacza to, że mimo dobrych chęci nie są w stanie zadbać o potrzeby dzieci, ponieważ na pierwszym planie znajdują się ich własne potrzeby. Stan taki najczęściej ciągnie się latami.

Dzieci z rodzin rozbitych częściej popadają w problemy emocjonalne i są bardziej narażone na depresję. Brak pełnej rodziny zwiększa też ich agresję. Badania pokazują, że negatywne konsekwencje braku jednego z rodziców (najczęściej ojca) rosną wraz z wiekiem dziecka. W szkołach podstawowych są jeszcze słabiej widoczne, ale już w gimnazjach odsetek uczniów problemowych z rodzin niepełnych jest o 75 proc. większy niż odsetek uczniów problemowych mieszkających z obydwojgiem rodziców . Znacznie wyższy jest też wśród dzieci z rozbitych rodzin odsetek ofiar i sprawców różnych form przemocy. Dzieci pozostawione bez należytego wsparcia mocnej rodziny popadają w konflikt z prawem i mają problemy wewnętrzne. W przypadku dziewcząt skutkuje to szybszym dojrzewaniem płciowym, wcześniejszą inicjacją seksualną i większym ryzykiem zajścia w ciążę przed ukończeniem 18. roku życia. Chłopcy wychowywani bez męskiego wzorca odznaczają się niższym poczuciem wartości, a w życiu dorosłym mają problemy z wchodzeniem w intymne relacje. Większość homoseksualistów miała zaburzone relacje z ojcem, które nie pozwoliły na zdobycie tożsamości.

Krytyka monogamicznego modelu rodziny ma, jak widać, katastrofalne skutki, a toksyczna spirala rozkręca się już siłą rozpędu. Już w 1994 roku przestrzegał przed tym Jan Paweł II, który w Liście do Rodzin „Gratissimam Sane” napisał:

Niejednokrotnie trudno się oprzeć przeświadczeniu, iż czyni się wszystko, aby to, co jest „sytuacją nieprawidłową”, co sprzeciwia się „prawdzie i miłości” we wzajemnym odniesieniu mężczyzn i kobiet, co rozbija jedność rodzin bez względu na opłakane konsekwencje, zwłaszcza gdy chodzi o dzieci — ukazać jako „prawidłowe” i atrakcyjne, nadając temu zewnętrzne pozory fascynacji. W ten sposób zagłusza się ludzkie sumienie, zniekształca to, co prawdziwie jest dobre i piękne, a ludzką wolność wydaje się na łup faktycznego zniewolenia”.

Mimo że ponad 60 proc. Polaków nie popiera rozwodów, rozstaje się aż co czwarte polskie małżeństwo. Składa się na to wiele czynników, począwszy od psychologicznych, poprzez prawne aż po polityczne. W Teksasie, w ramach przeciwdziałania rozwodowej pladze, wprowadzono ustawę „Wait Period Bill”, która nakazuje rozpatrywanie wniosków rozwodowych dopiero w rok od ich złożenia, jeśli nie przewidują orzekania o winie rozkładu pożycia oraz jeżeli pod wspólną opieką małżonków pozostają nieletni. Norwegia wybrała drogę uświadamiania rodziców o skutkach ich decyzji. Dla małżonków mających nieletnie dzieci wprowadzono obowiązkowe spotkania, na których przedstawia się wpływ rozwodu na potomstwo. Młode pary otrzymują też nieodpłatne wsparcie psychologiczne w czasie pierwszego roku po narodzinach każdego dziecka, który uważany jest przez specjalistów za najtrudniejszy okres w małżeństwie. Podczas kursów uczą się komunikacji w związku i rozwiązywania konfliktów. Tylko w 2008 roku norweski rząd przeznaczył na to ponad 700 tys. euro. Okazuje się, że dzięki tym procedurom uświadomieni małżonkowie często zmieniają zdanie. Aż trudno sobie wyobrazić, że na Malcie do 2011 roku prawo wykluczało rozwody. W wyniku referendum prawo to zostało zliberalizowane, ale orzeczenie rozwodu musi zostać poprzedzone czteroletnią obowiązkową separacją . Polityka prorodzinna jest w tym zakresie niezmiernie ważna. Niestety Polska nadal cierpi przez brak zrozumienia tej kwestii przez polityków. Za uroczystym ogłoszeniem Roku Rodziny nie poszły żadne konkretne działania. Warto mieć to na uwadze podczas wybierania władz na kolejne kadencje.

Fragment książki „Pułapka gender”.