blogi

Ponad rok po uchwaleniu konstytucji marcowej, 28 lipca 1922 roku Sejm Ustawodawczy uchwalił ordynację do Sejmu i Senatu RP.
 
 
       Po uchwaleniu 17 marca 1921 roku przez  Sejm Ustawodawczy  ustawy zasadniczej  jego misja była spełniona, choć nadal nie rozstrzygnięta była kwestia przynależności Górnego Śląska oraz Wileńszczyzny. Dopiero po ostatecznych  decyzjach w tych kwestiach oraz wielomiesięcznej dyskusji, Sejm zadecydował o kształcie nowej ordynacji wyborczej.
 
 
      W myśl ordynacji wyborczej do Sejmu i Senatu, uchwalonej przez Sejm Ustawodawczy 28 lipca 1922 roku,  prawo wybierania przysługiwało każdemu obywatelowi Rzeczypospolitej bez różnicy płci, który w dniu ogłoszenia wyborów w Dzienniku Ustaw ukończył 21 lat i nie został w myśl przepisów ordynacji tego prawa pozbawiony. Prawa tego nie posiadały osoby pozostające w czynnej służbie wojskowej. Bierne prawo wyborcze posiadali wyborcy, także wojskowi, niezależnie od miejsca zamieszkania, którzy do dnia ogłoszenia wyborów ukończyli 25 lat.
 
 
       W przypadku wyborów do Senatu, czynne prawo wyborcze miały osoby, które ukończyły 30 lat, a bierne osoby, które osiągnęły 40 rok życia.
 
 
        Prawo kwestionowania wybieralności danej osoby do parlamentu należało do decyzji Sądu Najwyższego. W ten sposób uniemożliwiono komisji wyborczej wykreślanie kandydata z listy.
 

      Zgodnie z Konstytucją marcową wybory do Sejmu I kadencji były powszechne, równe, tajne, bezpośrednie i proporcjonalne. Wybierano w nich 444 posłów, z których 372 w 64 okręgach wyborczych a 72 z list państwowych. Największym był okręg miasto stołeczne Warszawa, w którym wybierano 14 posłów, najmniejsze natomiast były okręgi czteromandatowe.
 

       Wprowadzenie list państwowych miało – wedle Peretiakowicza – „przyczynić się do podniesienia poziomu umysłowego Sejmu. Pozwoli bowiem stronnictwom postawić na liście państwowej i wprowadzić do Sejmu szereg ludzi fachowych, którzy są niezbędni dla pracy ustawodawczej, którzy jednak mogą być nieznani szerszym kołom w swoim okręgu, gdyż nie biorą udziału w agitacji politycznej i nie przemawiają na wiecach. Postawienie na liście państwowej umożliwia im pozyskanie mandatów bez względu na kwestie popularności lokalnej. Przy systemie listy państwowej kandydaci wybrani na tej liście są wprawdzie zależni od stronnictwa ale za to zupełnie niezależni od  wyborców, którzy zwykle zabierają wiele czasu posłom swego okręgu, żądając usług i popierania spraw prywatnych. Posłowie listy państwowej mogą cały swój czas poświęcić sprawom publicznym i pracy sejmowej”.
 

       Zdecydowanym krytykiem utworzenia list państwowym był natomiast prof. Rostworowski uważając, iż listy państwowe są sprzeczne z konstytucją, „która nakazuje, by ciała reprezentacyjne, Sejm i Senat składały się z osób wybranych – a nie – w części wybranych, a w części z prawa powołanych”.
 

     W przypadku wyboru danej osoby zarówno z listy okręgowej jak i listy państwowej, kandydat winien oświadczyć Generalnemu Komisarzowi Wyborczemu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyników wyborów, który mandat przyjmuje.
 

     Ordynacja wyborcza nakazywała każdy okręg wyborczy podzielić na obwody głosowania, przy czym żaden obwód głosowania nie powinien liczyć więcej niż 3000 mieszkańców.
 

      Nad przebiegiem wyborów czuwała Państwowa Komisja Wyborcza, która składała się z Generalnego Komisarza Wyborczego oraz 8 członków, przedstawionych przez osiem najliczniejszych klubów poselskich ustępującego Sejmu. Podstawowym zadaniem PKW był rozdział mandatów z list państwowych. Generalnego Komisarza Wyborczego na wniosek Rady Ministrów mianował Prezydent spośród trzech kandydatów, rekomendowanych przez zebranie prezesów Sądu Najwyższego.
 

      Przy okręgowych komisjach wyborczych ustanowieni zostali komisarze wyborczy mianowani przez Ministra Spraw Wewnętrznych
 

      W myśl postanowień ordynacji wyborczej mandat posła wygasał w wyniku jego śmieci, zrzeczenia się mandatu, utraty prawa wybieralności,  w przypadku nie uczestnictwa bez stosownego usprawiedliwienia w 15 kolejnych posiedzeniach Sejmu, odmówienia złożenia ślubowania, objęcia płatnej służby państwowej (z wyjątkiem stanowisk ministra, podsekretarza stanu lub profesora wyższej uczelni).Wygaśnięcie mandatu stwierdzał Sejm.
 

     W przypadku wyborów do Senatu, każde województwo stanowiło jeden okręg wyborczy. Taki sam status miała także Warszawa. Tym samym Polska została podzielona na 17 okręgów wyborczych, w których wybierano 93 senatorów. Najwięcej senatorów wybierano w województwach lwowskim i kieleckim. Pozostałych 18 senatorów wybierano z list państwowych.
 

      W momencie uchwalenie ordynacji wyborczej doszło do przyspieszenie wzrostu inflacji w Polsce. Gazety wprowadziły „Co wczoraj wzrosło”,  informując przykładowo 1 września 1992 roku, że taryfy osobowe PKP wzrosły o 50–60%, podobnemu wzrostowi cen uległy tytoń, gazety, taryfy pocztowe czy towarowe. We wrześniu wzrosły opłaty tramwajowe ze 100 marek do 200 marek.
 

      Ciągły wzrost cen towarów spowodował w ostatnim kwartale 1922 roku szereg strajków: przedsiębiorców komunalnych, pracowników pocztowych, włókniarzy, w telefonach warszawskich, górników w Zagłębiach Dąbrowskim i Chrzanowskim i wielu innych.

     
      Wielotygodniowy spór Piłsudskiego z prawicą sejmową zakończył się 31 lipca 1922 roku mianowaniem na prezesa ministrów prof. Jana Nowaka, który stworzył gabinet popierany przez lewicę i centrum. Dopiero wtedy, 17 sierpnia 1922 roku Naczelnik Państwa podpisał dekret (opublikowany następnego dnia w Dzienniku Ustaw). wyznaczający na 5 listopada 1921 roku wybory do Sejmu. Wybory do Senatu miały odbyć się tydzień później.  
 
CDN.

Wojna polsko-bolszewicka uniemożliwiła polskim zawodników udział w Igrzyskach Olimpijskich w Antwerpii w 1920 roku.
 
 
      Sportowcy polskiego pochodzenia po raz pierwszy wystąpili na igrzyskach olimpijskich podczas zawodów w Londynie w 1908 roku.
 
 
      Startowali jednak w barwach obcych państw, dlatego nie uznaje się tej daty za nasz oficjalny debiut olimpijski. I tak, Felicja Pietrzykowska, reprezentująca Austrię, wzięła udział w turnieju tenisowym, ale od padła już w pierwszej rundzie. Znakomicie natomiast wypadł w konkursie skoków do wody Jerzy Gajdzik, występujący w amerykańskich barwach. W skokach z trampoliny zdobył on brązowy medal.
 
 
     Podczas V Olimpiady w Sztokholmie w 1912 roku, pochodzący ze Lwowa, reprezentujący Austrię, w biegach eliminacyjnych na 200 i 400 m zajął trzecie miejsce, a dalszych etapów kwalifikowało się wówczas jednie dwóch pierwszych zawodników.
 
 
     „Startowałem po raz pierwszy na wielkich zawodach. – wspominał po latach - Stadion mnie oszałamiał,  czterdzieści tysięcy. Ogromne to, wielkie... A nasz, lwowskiej Pogoni – do czego to porównać? Każda narodowość miała wydzielony sektor. Śpiewano narodowe pieśni i wznoszono okrzyki. Cóż za doping! Na trybunach tylko kilku Polaków, w tym między innymi Kazimierz Hemerling i Zygmunt Kłośnik-Januszowski, pierwsi polscy sprawozdawcy. Stremowany, nie oswojony z atmosferą zawodów olimpijskich, osiągnąłem słabsze wyniki od tych, na które oczekiwałem”.
 
 
     Kilku Polaków reprezentowało w czasie tych igrzysk barwy Rosji. Byli to piłkarze: Borejsza i Fiodor Rymsza, strzelec Oswald Reszke, lekkoatleta Piotr Gajewski, a także jeźdźcy – Sergiusz Zahorski i Karol Rόmmel.
 
 
     Największe emocje wzbudził start Rόmmela w konkursie skoków. Do ostatniej przeszkody szło mu znakomicie i miał duże szanse nawet na złoty medal. Jednak na ostatniej przeszkodzie jego koń „Ziablik” potknął się, co spowodowało upadek, po którym trafił do szpitala. W efekcie ukończył rywalizację na dziewiątym miejscu w stawce 31 jeźdźców.
 
 
     Król Szwecji, Gustaw V przesłał do szpitala wierną kopię złotego medalu, uznając, że Rόmmel zasługuje na wyróżnienie.
 
 
     I Zjazd Polskich Zrzeszeń Sportowych i Gimnastycznych odbył się, dzięki inicjatywie Warszawskiego Koła Sportowego,  w dniach od 20 do 22 września 1918 roku w Warszawie. Podczas obrad honorowy prezes zjazdu  prof. Eugeniusz Piasecki zaproponował utworzenie centralnej instytucji, która kierowałaby polskim sportem. Opracowano także ujednolicone przepisy różnych dyscyplin i konkurencji sportowych oraz zainicjowano organizację tzw. „igrzysk narodowych” w celu lepszego przygotowania naszych zawodników do rywalizacji na arenie międzynarodowej.
 
 
     Z okazji zjazdu, na Agrykoli odbyły się zawody w różnych dyscyplinach sportowych, wzorowane na programie i regulaminie igrzysk olimpijskich w Sztokholmie w 1912 roku.
 
 
    Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę rozpoczęto tworzenie zorganizowanego ruchu sportowego w obrębie całego kraju. W oparciu o Ustawę o wolności zrzeszania się w organizacje z dnia 8 stycznia 1919 roku oraz rozporządzenie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z 18 stycznia  przystąpiono do tworzenia narodowych związków poszczególnych dyscyplin.
 
 
     Do podstawowych zadań związków sportowych należało: „opracowywanie i wydawanie ujednoliconych regulaminów i przepisów, zgodnych z przepisami międzynarodowych federacji; ustalanie planów szkolenia; przeprowadzanie zawodów i rozgrywek wszystkich szczebli oraz organizowanie w Polsce imprez międzynarodowych; zatwierdzanie rekordów Polski w sportach wymiernych; szkolenie i mianowanie instruktorów, trenerów i sędziów sportowych; reprezentowanie poszczególnych dyscyplin wobec władz polskiego sportu i w odpowiednich federacjach międzynarodowych; przygotowanie i ustalanie składu polskiej reprezentacji w poszczególnych dyscyplinach do udziału w imprezach międzypaństwowych i międzynarodowych, a zwłaszcza mistrzostwach Europy, mistrzostwach świata oraz igrzyskach olimpijskich”.
 
 
    Pierwszym związkiem sportowym, który utworzono w II Rzeczypospolitej był Polski Związek Lekkoatletyczny, który powołano11 października 1919 roku w siedzibie Krakowskiego Towarzystwa Lekarskiego. Prezesem związku został Tadeusz Kuchar, a siedzibą organizacji mieściła się w Lwowie. W trakcie zjazdu  podjęto uchwałę o konieczności powołania Polskiego Komitetu Olimpijskiego.
 
 
    Następnego dnia utworzono Komitet Udziału Polski w Igrzyskach Olimpijskich, którego prezesem został dr Stanisław Polakiewicz, lwowski adwokat i działacz sportowy.
 
 
    Komitet, nad którym protektorat objął Naczelnik Państwa Józef Piłsudski, powstał podczas posiedzenia w Hotelu Francuskim w Krakowie, przede wszystkim dzięki zaangażowaniu działaczy galicyjskich.
 
 
    Krakowski „Ilustrowany Kurier Codzienny” 19 listopada zaproponował inną nazwę: Polski Komitet Igrzysk Olimpijskich. Została ona przyjęta na posiedzeniu w Warszawie 1 grudnia 1919 roku. Ustalono wówczas statut organizacji, a na jej prezesa wybrano księcia Stefana Lubomirskiego.
 
 
    Siedziba PKIOL mieściła się w Warszawie, w gmachu Ministerstwa Zdrowia Publicznego, w Al. Ujazdowskich. Za główne wyzwania PKIOL uznał potrzebę jak najszybszej organizacji kolejnych związków sportowych oraz przygotowanie i wysłanie reprezentacji narodowej na Igrzyska VII Olimpiady w Antwerpii.
 
 
    Udział w igrzyskach miał zaprezentować na forum międzynarodowym odrodzoną Rzeczpospolitą.
 
 
    Trochę później powstała pierwsza z organizacji gier zespołowych – Polski Związek Piłki Nożnej. W Warszawie w dniach 20-21 grudnia 1919 roku spotkali się działacze 31 stowarzyszeń i klubów piłkarskich, którzy na prezesa PZPN wybrali doktora medycyny Edwarda Cetnarowskiego, a na główną siedzibę związku – Kraków (od 1928 roku była nią Warszawa).
 
 
     Przygotowania PKIOL do planowanego startu olimpijskiego w roku 1920 polegały przede wszystkim na wsparciu zawodników, mających pojechać na igrzyska. Sportowcy uzyskali  urlopy z wojska oraz  pomoc wojska w szkoleniu.
 
 
     Pomimo przygotowania lekkoatletów, jeźdźców konnych, drużyny piłkarskiej, szermierzy i tenisistów zagrożenie państwa agresją bolszewicką zadecydowało , iż PKIOL podjął 12 lipca 1920 roku uchwałę o wycofaniu naszej reprezentacji.
 
 
     Sierpniowe zmagania olimpijskie zbiegły się z krwawą walką o utrzymanie niepodległości Polski i zatrzymanie ekspansji komunizmu na zachód Europy. W zwycięskiej wojnie wzięło udział około 90% zawodników zakwalifikowanych uprzednio do belgijskich igrzysk,  a kilku z nich  poniosło śmierć.
 
 
    W Antwerpii  wzięło jednak udział dwóch sportowców polskiego pochodzenia.  Startujący w drużynie Stanów Zjednoczonych Józef Krzyczewski zdobył brązowy medal w przeciąganiu liny, natomiast w zapasach  uczestniczył zawodnik o nazwisku Szymański.
 
 
    Do programu igrzysk w Antwerpii włączono hokej na lodzie i konkurencje łyżwiarstwa figurowego, co sygnalizowało wzrost zainteresowania MKOl zimowymi dyscyplinami.
 
 
CDN.

 Ostatni mecz w piłce nożnej przed wybuchem wojny reprezentacja Polski rozegrała 27  sierpnia 1939 roku z Węgrami.
 
 
      We wrześniu 1936 roku polska drużyna poniosła największą porażkę w okresie międzywojennym przegrywając z Jugosławią w Belgradzie 3:9. 
 
 
      „Deszcze lały w Belgradzie ponoć od kilku dni.  - wspominał debiutujący w bramce Edward Madejski -  Mecz też toczył się w strugach wody. Na mokrej, śliskiej nawierzchni nasz kapitan, Heniek Martyna, czuł się fatalnie. Już na wstępie dał się ograć Marjanoviciowi, który z bliska strzelił. (…) W dziesięć minut po akcjach jego stroną padły dwa dalsze gole... Tuż przed przerwą jeszcze dwa! Byłem załamany, choć nic nie mogłem sobie zarzucić, bo strzały były nie do obrony, a piłka na dodatek śliska (...)”.
 
 
      Po pierwszej połowie  rywale prowadzili aż 5:0, i polska drużyna  szczęśliwie uniknęła kompromitującej, dwucyfrowej porażki.
 

      Kilka dni później Polska zagrała na stadionie Legii w Warszawie z Niemcami. Mecz, po dobrej grze naszej reprezentacji, zakończył się remisem 1:1.
 
 
       Drużyna prowadzona przez trenera Józefa Kałużę grała na coraz wyższym poziomie, i  po roku w pełni zrehabilitowała się, pokonując Jugosławię w dwumeczu eliminacyjnym do MŚ we Francji w 1938 roku.
 
 
       W wyniku wcześniejszego losowania pierwszym – i jak się niebawem okazało ostatnim – rywalem Polaków 5 czerwca 1938 roku była reprezentacja Brazylii, jedna z najsilniejszych drużyn na świecie.
 
 
      Polska reprezentacja wystąpiła w następującym składzie: Edward Madejski, obrońcy – Władysław Szczepaniak (kapitan zespołu), Antoni Gałecki, pomocnicy – Wilhelm Góra, Edward Nyc, Edward Dytko, napastnicy – Ryszard Piec I, Leonard Piątek, Fryderyk Scherfke, Ernest Wilimowski, Gerard Wodarz. Trenerami byli Marian Spoida i Tadeusz Foryś.
 
 
      Przeciwnicy byli zdecydowanymi faworytami meczu i to oni po strzale Leonidasa objęli po 15 minutach prowadzenie. Jednak już po pięciu minutach, dzięki akcji Ernesta Wilimowskiego i zachowaniu zimnej krwi przez Fryderyka Scherfkego, padła wyrównująca bramka.
 
 
       Tak wspominał tamtą akcję jej zdobywca – Fryderyk Scherfke: „Poszedł z piłką [Wilimowski] wzdłuż pola karnego z lewej na prawą stronę, mijając dwóch obrońców, jakby wcale nie myślał o strzeleniu na bramkę. Nagle stanął w miejscu, ograł trzeciego Brazylijczyka i ruszył w kierunku bramkarza... Minął go, ale Batatais rzucił się za nim, złapał za koszulkę, albo za nogę, nie pamiętam. Gwizdek! Karny. To była moja robota. Strzeliłem w prawo, bramkarz nie zdążył”.
 
 
       Po pierwszej bramce strzelonej przez Polaków na MŚ w piłce nożnej mecz sędziowany przez Szweda Ivana Eklinda stał się jeszcze bardziej emocjonujący. Wprawdzie po pierwszej połowie przeciwnicy prowadzili 3:1, jednak na początku drugiej części, gdy zaczął padać deszcz,  biało-czerwoni osiągnęli nad rywalami przewagę. Szczególnie gol Wilimowskiego wyrównujący wynik na  3:3 wzbudził powszechne uznanie. Jeden z francuskich dziennikarzy tak opisywał moment zdobycia bramki przez Wilimowskiego: „Następuje naprawdę patetyczny moment, bo Wilimowski całkowicie sam przechodzi bez żadnego trudu defensywę brazylijską i niczym cyrkowy artysta wyrównuje szanse obu drużyn, budząc burzę okrzyków i sympatię widowni dla Polaków”.
 
 
       Po 90 minutach był remis 4:4. Ostatecznie Polska, w obecności około 15 tys. widzów na stadionie, przegrała mecz 5:6 – po dogrywce. Bohaterem naszej drużyny był Ernest Wilimowski, zdobywca aż czterech goli.
 
 
      Po porażce reprezentacja Polski odpadła z MŚ, które wówczas, począwszy od pierwszej fazy, rozgrywano systemem pucharowym.
 
 
      Dzięki walecznej postawie polski zespół zyskał uznanie polskich i zagranicznych komentatorów, a nazwisko Wilimowskiego wymieniane było przez wszystkich znawców futbolu.
 
 
      Ostatni mecz w piłce nożnej przed wybuchem wojny reprezentacja Polski rozegrała 27  sierpnia 1939 roku. Rywalem był zespół węgierski, wicemistrzowie świata sprzed roku.
 
 
      W składzie polskiej drużyny znaleźli się: na bramce – Adolf Krzyk, w obronie – Władysław Szczepaniak i Edmund Giemsa, w pomocy – Wilhelm Góra, Edward Jabłoński I oraz Edward Dytko, w ataku – Henryk Jażnicki (zmienił go w 31. minucie Stanisław Baran), Leonard Piątek, Edward Cebula, Ernest Wilimowski oraz Paweł Cyganek.
 
 
      Początek spotkania w wykonaniu biało-czerwonych był bardzo słaby, i Węgrzy po 33 minutach prowadzili już 2:0. Na szczęście Wilimowski zdobył kontaktową bramkę i nastąpiła znacząca poprawa gry  polskich piłkarzy. Do przerwy przegrywaliśmy 1:2, ale w drugiej połowie Polska dyktowała warunki gry. W 64. minucie Wilimowski wyrównał wynik meczu, a niecałe 10 minut później bramkę z rzutu karnego strzelił Piątek. Ostatni gol, ustanawiający wynik na 4:2 dla Polaków, strzelił znów Wilamowski.
 
 
     Historia zatoczyła koło – pierwszy i ostatni pojedynek w okresie międzywojennym stoczyliśmy z drużyną Węgier.
 
 
      Zaplanowane na początek września 1939 roku dwa spotkania – z Bułgarią w Warszawie, oraz z Jugosławią w Belgradzie nie doszły do skutku z powodu wybuchu II wojny światowej.
 
 
      Łącznie w dwudziestoleciu międzywojennym reprezentacja Polski w piłce nożnej rozegrała 86 oficjalnych meczów międzypaństwowych, z których 26 zakończyło się zwycięstwem, a 15 remisem.
 
 
 
 
Wybrana literatura:
 
 
R. Piotrowski – Niezwykły świat przedwojennego futbolu
 
R. Sujecki – Życie sportowe w Drugiej Rzeczypospolitej
 
 
R. Gawkowski - Futbol dawnej Warszawy
 
Encyklopedia piłkarska FUJI. Biało-czerwoni. Dzieje reprezentacji
Polski

 

 

 

 

Duże emocje wywoływały w przedwojennej Polsce także mecze drużyn różnych narodowości oraz z różnych części kraju.
 
 
      Pod koniec marca 1930 roku piekło rozpętało się w Warszawie po tym, jak piłkarze żydowskiej Gwiazdy stracili bramkę w meczu z Warszawianką. Ofiarą niepohamowanej złości tych pierwszych padł strzelec gola Jan Luxenburg, którego bramkarz Gwiazdy „nagrodził” kopniakiem, a nadbiegający z drugiej strony obrońca – sierpowym w policzek.
 
 
       Do walki dołączyli się kibice obu drużyn. Sytuację opanowała dopiero interwencja porządkowych, którzy polali gorące głowy wodą z pobliskiego hydrantu.
 
 
        W 1934 roku przerwano mecz ukraińskiego Sian Przemyśl z Pogonią Stryj, bo wpierw polowanie na kości rywala urządzili sobie piłkarze, a potem do bitwy dołączyła się publiczność. Sprawozdawca „Raz, Dwa, Trzy” donosił  po meczu, że „doszło do dzikiej kopaniny wzajemnej, pomiędzy graczami, a następnie do rękoczynów. Gdy sędzia przerwał grę, na boisko wpadł tłum z laskami”.
 
 
       Głośnym echem odbiła się zwłaszcza afera z udziałem ŁKS-u i posiadającego niemieckie korzenie Unionu. 21 maja 1922 roku powtórzono spotkanie obu zespołów, bo pierwsze starcie zakończyło się awanturą. Na powtórzony mecz Union delegował drużynę swoich kilkunastoletnich juniorów, ponieważ starsi zawodnicy Unionu „oświadczyli wyraźnie, że milsze są im godność osobista i zdrowie, których dla tego rodzaju gier nie chcą narażać na szwank”. 
 
 
        Zdaniem Niemców w trakcie pierwszego spotkania ełkaesiacy nie tylko grali bardzo brutalnie, ale i obrzucili rywala stekiem ordynarnych obelg. ŁKS winą za awanturę obarczał natomiast piłkarza Unionu, który uderzył w twarz kapitana ŁKS-u. W oficjalnym, przesłanym prasie stanowisku klubu Zygmunt Skibicki przekonywał zatem, że do żadnego wymyślania od „szwabów” tamtego dnia nie doszło, że to rywal polował na kości ełkaesiaków, a cios wymierzony przez gracza Unionu musiał się przecież spotkać z reakcją jego kolegów.
 
 
       Gorące spory dzieliły kibiców drużyn z różnych części II RP.  Ci ze Lwowa nie lubili poznaniaków, uznając ich za „Germańców”  Kraków zarzucał Śląskowi, że tam afera goni aferę, a piłkarze zaglądają do kieliszka. Warszawa darła koty z Krakowem, bo chociaż stolica, to stolicą polskiego futbolu nazywał się gród wawelski. Wszyscy  solidarnie dokładali Łodzi za to, że Łódź sportowa wpatrzona była tylko w pieniądze.
 
 
        Poznaniacy kpili z Kongresówki. Warszawiacy śmieli się z krakowskich „centusiów”, Lwów kłócił się z Górnym Śląskiem, a biedne Wilno o obłudę oskarżało resztę kraju.
 
 
       W kwietniu 1934 roku podczas meczu we Lwowie warszawskiej Polonii z miejscową Pogonią  w rolę czarnego charakteru wcielił się Józef Pazurek, który swą frustrację z powodu słabej gry „Czarnych Koszul” wyładował najpierw na Michale Matyasie, a następnie na kapitanie Pogoni Alfredzie Zimmerze, uderzając go pięścią w nos. Sędzia wyrzucił brutala z boiska, a że lwowskie batiary podobnego zachowania nie zwykły puszczać płazem, schodzących na przerwę polonistów z opresji musiała ratować policja.
 
 
       W 1931 roku jeden z piłkarzy Pogoni Lwów został w trakcie zawodów tak niemiłosiernie zelżony przez publiczność, że w pewnym momencie wpadł w tłum i – jak kilkadziesiąt lat później Eric Cantona – pobił jednego z kibiców.
 
 
      We Lwowie w 1934 roku, ze względu na rosnącą liczbę ekscesów, „skandaliczne wypadki, rozwydrzenie na boiskach, zupełny zanik kultury sportowej wśród graczy i publiczności” rozważano nawet zawieszenie okręgowych rozgrywek na rok. W ich miejsce planowano rozgrywać gry pucharowe” bez punktów, co miało zapewnić ich spokojniejszy przebieg.
 
 
      Wśród klubów żydowskich także panowały nierzadko gorące konflikty. I tak, lewicowy antysyjonistyczny Bund wspierał Jutrznię, która z kolei nie znosiła Makkabi, największego klubu żydowskiego w II Rzeczpospolitej, przywiązanego do tradycji syjonistycznych i z tego względu nierozgrywającego swoich zawodów w soboty. To właśnie na meczach krakowskiego Makkabi pojawiali się ortodoksyjni Żydzi z pejsami i w chałatach. Tam też starcia Jutrzenki z Makkabi nazywano „świętą wojną”, na wzór starć  Cracovii z Wisłą.
 
 
       Do ekscesów dochodziło także podczas meczów międzynarodowych.
 
 
       Do najsłynniejszej bójki z udziałem drużyny zagranicznej doszło w 1921 roku podczas meczu drużyny Krakowa z węgierskim Újpesti TE Budapeszt. Po brutalnym faulu jednego z węgierskich zawodników do rękoczynów przystąpił Adam Kogut, wsparty następnie przez Henryka Reymana. Szybko do „zabawy” dołączyła krakowska publiczność i ostatecznie Węgrów przed  zbiorowym linczem uratowała rozpaczliwa interwencja działaczy krakowskich.
 
 
       Z kolei w 1933 roku podczas meczu krakowskiej Wisły w Paryżu niejednokrotnie dochodziło do brutalnych fauli gospodarzy, którzy poszli na całość po ostatnim gwizdku.  W ruch poszły pięści, a w trakcie szamotaniny w szatni trener gospodarzy uderzył  w twarz Edwarda Ałaszewskiego. Sprawa tak dalece zbulwersowała opinię publiczną, że otarła się o polską ambasadę w Paryżu.
 
 
      „Tu profesjonalizm i półprofesjonalizm, tam sprawa żydowska i pseudo-żydowska, ówdzie klubowe porachunki i boje o berła matadorów. Wrzawa ta nie jest co prawda nowością, acz nigdy może jeszcze nie była tak głośną. Rozlega się przy tym w całym niemal kraju, każdy okręg ma swoją smutnej sławy aferę, która porusza piłkarski światek” – narzekał w 1924 roku „Przegląd Sportowy” na rozkład moralny, degrengoladę obyczajów i zwłaszcza na kwitnące „chwasty antagonizmu”.
 
 
      Już na początku lat dwudziestych narzekano, że rywalizacja sportowa przeradza się często w „antagonizm i niezdrową walkę grubo podejrzanymi środkami”.  O stosowanie tych „podejrzanych środków” oskarżano także prasę, nierzadko relacjonującą wydarzenia przez pryzmat własnych klubowych sympatii.
 
 
        Zbulwersowani przedstawiciele władz apelowali do władz związku piłkarskiego, aby bezzwłocznie zajął się „sanacją międzyklubowych stosunków i nie przeszkadzając zdrowej rywalizacji ubić głowę perfidnej hydrze, której na imię klubowy antagonizm”.
 
 
       Elity apelowały, piłkarska centrala strofowała niegodziwców dyskwalifikacjami, „Związek Związków” raz po raz groził palcem, a w drugiej połowie lat trzydziestych drużyny po wyjściu na murawę, jeszcze przed rozpoczęciem gry, wysłuchiwały odczytywanego przez arbitra „dekretu rządowego” nawołującego do przestrzegania zasad fair play. Na niewiele się to zdało.
 
 
 
 
Wybrana literatura:
 
 
R. Piotrowski – Niezwykły świat przedwojennego futbolu
 
 
R. Gawkowski - Futbol dawnej Warszawy
 
J. Goksiński Jan -  Klubowa historia polskiej piłki nożnej do 1939 roku
 
A. Bogusz -  Dawna Łódź sportowa 1824–1945
 
R. Gawkowski - Sport w II Rzeczpospolitej